Ana sayfa › Travma ve EMDR Terapisi: Online ve Türkçe

Geçmişte kalan olayın bugün yeniden yaşanmasıyla çalışmak

Travma ve EMDR Terapisi: Online ve Türkçe

Olayın üzerinden aylar, hatta yıllar geçmiş olabilir. Yine de bir ses, bir koku ya da bir haber bedeninizi o ana geri götürüyorsa, anı henüz işlenmemiş demektir.

Travma sonrası stres belirtilerinde (istemsiz anılar, kâbuslar, kaçınma, sürekli tetikte olma) en güçlü kanıt tabanına sahip yöntemler EMDR ve travma odaklı bilişsel davranışçı terapidir. EMDR'de zor anıya odaklanırken göz hareketleri gibi ikili uyarım kullanılır ve anının duygusal yükü azalır. ViaNova Praktijk'te travma çalışması Dr. Hüseyin Doğan ile güvenli video bağlantısıyla ve Türkçe yürütülür; anılarla çalışmadan önce güvenlik, kaynaklar ve duygu düzenleme kapasitesi değerlendirilir.

Travma sonrası belirtiler nasıl görünür?

Trafik kazası, saldırı, şiddet, savaş, ani bir ölüm ya da deprem gibi olaylardan sonra çoğu insan ilk haftalarda yoğun tepkiler yaşar ve bunlar zamanla azalır. Bazı kişilerde ise belirtiler aylar sonra da sürer:

  • İstemsiz gelen görüntüler, kâbuslar, olayı yeniden yaşıyormuş gibi hissetmek
  • Olayı hatırlatan yerlerden, konuşmalardan ve haberlerden kaçınmak
  • Sürekli tetikte olmak, kolay irkilmek, uyuyamamak, çabuk öfkelenmek
  • Uyuşmuşluk, suçluluk, utanç ya da "hiçbir yer güvenli değil" duygusu

Belirtiler bir aydan uzun sürüyor ve işinizi, uykunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa değerlendirme yararlıdır. 6 Şubat depremlerini Hollanda'dan ekranda izleyip yakınlarına saatlerce ulaşamayan biri için de bu yük gerçektir. Çocuklukta tekrar eden zor deneyimlerin yetişkinliğe etkisi çocukluk travması yazısında ayrıntılı ele alınıyor.

EMDR nedir, kimler için kanıtlanmıştır?

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), 1980'lerin sonunda Francine Shapiro tarafından geliştirilen, aşamaları tanımlı bir travma terapisidir. İşleme bölümünde kişi rahatsız edici anının bir görüntüsünü, ona eşlik eden olumsuz düşünceyi ve bedendeki duyumu aklında tutarken kısa setler hâlinde göz hareketleri ya da başka bir ikili uyarım yapılır. Setler arasında yalnızca ne fark ettiğinizi kısaca söylersiniz. Anı aynı kalır, ama yarattığı alarm zamanla azalır.

Kanıtın en güçlü olduğu alan yetişkinlerde travma sonrası stres bozukluğudur; burada EMDR, travma odaklı bilişsel davranışçı terapiyle birlikte en çok araştırılmış yöntemler arasındadır. Kaygı, depresyon ya da kronik ağrı gibi başka alanlarda araştırmalar daha sınırlıdır, bu yüzden EMDR'nin uygun olup olmadığına kişiye göre karar verilir. Göz hareketlerinin tam olarak nasıl etki ettiği hâlâ araştırılmaktadır.

Önce güvenlik: travma çalışmasının sırası

Travma çalışması aceleye getirilmez. Anılarla çalışmaya geçmeden önce güvenlik, kaynaklar ve duygu düzenleme kapasitesi değerlendirilir. EMDR'nin uygun olup olmadığı stabilizasyon düzeyi, risk durumu, travma öyküsü ve mevcut işlevselliğe göre klinik görüşmede belirlenir. Gerekirse önce yoğun duyguları yatıştırma ve kendini şimdiki ana getirme becerileri çalışılır.

Şiddet hâlâ sürüyorsa, örneğin evde tehdit altındaysanız, ilk hedef güvende olmaktır; anı çalışması sonra gelir. Hollanda'da Veilig Thuis (0800-2000) ücretsiz ve isimsiz danışmanlık verir.

Online ve Türkçe EMDR nasıl yapılır?

EMDR online da uygulanabilir: göz hareketleri ekranda hareket eden bir nokta gibi araçlarla yönlendirilir, gerektiğinde omuzlara sırayla dokunmak gibi ikili uyarım alternatifleri kullanılır. Görüşmeler güvenli, şifreli video bağlantısıyla yapılır ve kaydedilmez. Sessiz ve yalnız kalabileceğiniz bir oda, sabit internet ve kulaklık yeterlidir. Seanstan hemen sonra toplantıya ya da kalabalık bir sofraya dönmek yerine kendinize kısa bir ara bırakmanız iyi olur.

Dil de önemlidir. Türkiye'de yaşanmış bir olayın anısı çoğu zaman Türkçe kelimeler ve seslerle saklanır; ikinci dilde anlatmak anıya mesafeli kalmayı, anadilde çalışmak ise duyguya ulaşmayı kolaylaştırır. Sürecin adımları online terapi nasıl işler sayfasında anlatılıyor.

Kimler için online travma terapisi uygun değil?

Aktif intihar riski, psikotik belirtiler, ağır madde kullanımı ya da yoğun psikiyatrik bakım gerektiren durumlar online çalışmanın sınırları dışındadır; bu durumlarda doğru adres huisarts, crisisdienst veya acil durumda 112'dir. Sigorta kapsamındaki yolun nasıl işlediğini Hollanda'da psikoloğa gitmek rehberinde bulabilirsiniz.

Ani bir ölümün ardından gelen travmatik yas için yas ve kayıp terapisi sayfası da yol gösterici olabilir. Size uygun olup olmadığından emin değilseniz bir randevu talebi oluşturabilirsiniz; uygunluk ilk görüşmede birlikte değerlendirilir.

Sık sorulan sorular

Yaşadıklarımı ayrıntısıyla anlatmak zorunda mıyım?

Hayır. EMDR'de anının ayrıntılı bir anlatımı gerekmez; anıyı aklınızda tutarsınız ve setler arasında yalnızca ne fark ettiğinizi kısaca söylersiniz. Neyi ne kadar paylaşacağınıza siz karar verirsiniz. Bu, utanç ya da suçluluk nedeniyle olayı yüksek sesle anlatmakta zorlanan kişiler için EMDR'yi daha ulaşılabilir kılabilir.

EMDR hipnoz mu? Kontrolü kaybeder miyim?

Hayır. EMDR sırasında tamamen uyanıksınız, ne olduğunun farkındasınız ve istediğiniz anda durabilirsiniz. Seans içinde duygular geçici olarak yükselebilir; bu, işlemenin bir parçasıdır. Seans, kendinizi yeniden sakin ve şimdiki anda hissedeceğiniz şekilde kapatılır; bunun için önceden birlikte belirlenen yatıştırma becerileri kullanılır.

Online EMDR yüz yüze kadar etkili mi?

Online EMDR için ekran araçları ve ikili uyarım alternatifleri kullanılır ve etkinliğine dair araştırma birikimi giderek güçlenmektedir. Video temelli terapinin travma dahil birçok alanda yüz yüze terapiyle karşılaştırılabilir sonuçlar verdiğini gösteren geniş bir araştırma birikimi vardır. Belirleyici olan çoğu zaman format değil, terapötik ilişki ve yöntemin size uygunluğudur.

Olay çok eskide kaldı. EMDR yine işe yarar mı?

Anının yaşı tek başına engel değildir; yıllar önce yaşanmış bir olay bugün hâlâ bedeninizde ve duygularınızda tetikleniyorsa işlenebilir. Çocuklukta tekrar eden ya da uzun süren travmalarda çalışma genellikle daha uzun sürer ve hazırlık aşaması daha fazla yer tutar. Hangi yöntemin uygun olduğu ilk görüşmede birlikte konuşulur.

Travma terapisi kaç seans sürer?

Tek bir olaydan sonra gelişen belirtiler ile yıllara yayılan travmalar aynı sürede işlenmez; bu yüzden önceden sabit bir sayı vermek doğru olmaz. İlk görüşmede gerçekçi bir aralık paylaşılır, ilerleme belirli aralıklarla birlikte değerlendirilir ve işe yaramayan yöntem değiştirilir. Başlangıçta haftalık görüşme önerilir.

Klinik ve acil durum sınırı

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır. Web sitesi üzerinden tanı konmaz ve kişisel tedavi önerisi verilmez. Acil kriz, kendine zarar riski veya güvenlik tehdidi varsa Hollanda’da 112, huisarts veya huisartsenpost ile iletişime geçilmelidir.